Column Pastoraal Kardinaal

20 september 2020

Robert-Jan Bakker

 PASTORAAL KARDINAAL

Twee weken geleden is Kardinaal Simonis overleden. In de pers is hieraan ruime aandacht besteed. Zijn uitvaartdienst werd op de televisie uitgezonden. Hij was immers vele jaren de hoogste geestelijke in de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland en bijna vijftig jaar bisschop.

Vorig voorjaar ben ik op een ochtend door hem ontvangen in zijn huis in Voorhout. Pater Scholtes, die pastor van de Paulus-parochie in Osdorp was, hielp me aan zijn adres en moedigde me aan om een bezoek te vragen.

Brief en bezoek zijn er gekomen, om de kardinaal mijn bewondering te laten weten voor zijn stellingname met betrekking tot de gestorven, ongedoopte kinderen. Ik kan me indenken dat veel mensen zich afvragen waarom je je daarin in ’s hemels naam zou verdiepen. Volgens de klassieke leer van de rooms-katholieke kerk moet een mens gedoopt zijn om na het sterven deel te kunnen krijgen aan het eeuwige leven. Een niet-priester was, als het kind dreigde te sterven, bevoegd om de nooddoop te bedienen.

Zo kende de Gereformeerde Kerk de vroegdoop. Als de moeder nog het kraambed moest houden, ging de vader op de eerste zondag na de geboorte met het kindje naar de kerk om het te laten dopen. Dan kon het, mocht het sterven, niet verloren gaan. Veel ouders hebben onder deze wrede opvatting bitter geleden. Hadden ze al hun kind verloren, was het ook nog eens niet behouden door de eeuwige God en mocht het niet in gewijde aarde worden begraven.

In de buurtschap Reutum in Twente heeft een pastoraal werker het initiatief genomen om een monument te plaatsen voor de ongedoopte kinderen. Kardinaal Simonis hoorde hiervan en legde in een preek in de parochiekerk daar uit waarom hij de stichting van dat monument steunde. Tijdens mijn bezoek las hij de belangrijkste passages uit die preek aan me voor. Ik had hem in mijn brief wel willen winnen voor de hervormde traditie van de geboorteleden. Die kwam erop neer dat je als kind van hervormde ouders ook zonder gedoopt te zijn tot de kerk behoorde. Omdat de kerk er is door het verbond van de Heer met ons. De kardinaal verwoordde het zo: een niet-gedoopt, gestorven kind is geborgen in het geloof van de ouders.

De kardinaal is omstreden geweest vanwege zeer behoudende opvattingen en zijn schokkende ontkenning van het kindermisbruik in de kerk. Maar iedereen heeft kunnen lezen hoe pastoraal bewogen hij als priester was en beminnelijk als mens. Zijn stellingname rond de ongedoopte kinderen is daar een indrukwekkend voorbeeld van. Net als een bericht dat later op mijn telefoonbeantwoorder stond, waarin hij nog wilde vertellen dat de amaryllisbol die ik voor hem had meegebracht in volle bloei stond.

 

R.J. Bakker

 

 Reageren? e-mail:

Column De empathische samenleving

16 augustus 2020

Jean Paul Kruk

 De empathische samenleving

Een cultuur kan hoog heten, ook al brengt zij geen techniek en geen beeldhouwkunst voor. Maar een cultuur kan niet hoog heten, als zij de barmhartigheid mist.

Huizinga

Het gehalte van ons mededogen is de toetssteen voor de kwaliteit van ons eigen leven en voor het beschavingsniveau van onze samenleving. Waar mensen meedogenloos met zichzelf en anderen omgaan, glijdt een beschaving af naar barbarij, naar geweld.

 

In 2016 schreef Jesse Klaver (Groen Links) een boek met dezelfde titel als die van mijn column: een pleidooi voor meer empathie, mededogen en barmhartigheid in onze samenleving. De mate van presentie van deze waarden bepaalt mede de mate van welzijn en beschaving in een maatschappij. Een appel voor gelijke kansen en het overbruggen van tegenstellingen in onze gepolariseerde samenleving. Voor meer “wij” en minder “ik”, ego.. Je invoelen, inleven, invoelen in de ander, je verplaatsen in de ander, is één van de moeilijkste dingen die er zijn, maar een ‘must ’ om de ander te begrijpen. Voor intermenselijke relaties. Inlevingsvermogen verbindt onze harten.

 

Verschillende instanties delen volgens mij in de malaise. De Belastingdienst heeft meer (dere akkefietjes) op haar kerfstok. Van het etnisch profileren, tot het ten onrechte stigmatiseren van burgers als “fraudeurs”. Standaardisering in beantwoording van correspondentie, puur formeel, zakelijk en pragmatisch, in plaats van inhoudelijk op brieven ingaan, zich empathisch tonen. Ik zie en voel het bij andere instanties ook. Waarom niet meer de menselijke maat toepassen?

 

Hier valt een wereld te winnen. Ik pleit vurig voor een herwaardering van het hart, het gevoel, in plaats van puur te rationaliseren. Wil je ”wu wei’ (Chin. harmonie) eenheid, diversiteit en inclusiviteit nastreven, dan is balans van gevoel en verstand essentie. Het verstoren van het evenwicht schuurt: disbalans, chaos.

 

We hebben een nieuw beschavingscharme-offensief, een moreel kompas en dito, moreel gezag, moreel leiderschap nodig, Het upgraden van goede omgangsvormen- en normen (de Gulden Regel) zou dienstig zijn. Het oefenen in deugden, waarden (Galaten 5: 22, de vruchten van de Geest), deze internaliseren, ons eigen maken en cultiveren. Geloofsopvoeding. De schoolvakken omgangs- en burgerschapskunde zouden hierbij uitstekend van pas komen, door ze te verankeren in het curriculum in het onderwijs. Om jongeren zo voor te bereiden op het echte leven. Bovendien zou i.t.t. ontlezen, de belangstelling voor het lezen van boeken jonge mensen naast slimmer en grappiger ook empathischer maken. Gevoeliger voor het leed, de pijn en het verdriet van anderen. Wat ten bate komt van de kwaliteit van het goede leven, een betere sameleving en een mooiere wereld, in zachte pastels of regenboogkleuren. We geven elkaar het geschenk van onze zachtmoedigheid, onze authenticiteit..

 

 Jean-Paul Kruk

 

Reageren? e-mail:

Column Die zijn lelijk

21 juni 2020

Robert-Jan Bakker

 

DIE ZIJN LELIJK

Nog hoor ik het mijn Afrikaanse collega uit Zaïre, nu Democratische Republiek Kongo, uit de grond van zijn hart zeggen: ‘die zijn lelijk’. Het spijt me dat ik vergeten ben welk volk. Dit voorbeeld is me bijgebleven: discrimineren zit ons in het bloed. Er was een tijd dat die discriminatie al begon bij het naburige dorp of de volgende stad. Zoals Katwijk en Rijnsburg, Zwolle en Deventer. Wat rivaliteit had kunnen blijven, liep vaak uit op vijandschap.

Intussen kun je er als persoon met een blanke huid wel mee omhoog zitten dat we een koloniale geschiedenis achter de rug hebben vol onderdrukking en uitbuiting van gekleurde door witte mensen. De feiten spreken een duidelijke, beschamende taal. Daar moet iedereen, persoonlijk en publiek, kennis van nemen.

In de kerk kun je alleen maar redenen vinden om iedere mens als gelijk aan de andere te zien. Door de leer van de schepping kun je van niemand zeggen dat die niet door God geschapen is. Als die kerngedachte uit het Oude Testament nog niet voldoende overtuigt, lezen we in het Nieuwe Testament dat verschillen tussen mensen wegvallen door de band met Jezus Christus. Nationaliteit, huidskleur of geslacht geven dan niet meer de doorslag. Toch hebben de meesten van ons nog herinnering aan het christelijke land waar apartheid jarenlang de norm was: blanken waren meer dan getinte mensen.

Ook de gruwelijke slachting in 1994 van naar schatting driekwart miljoen Tutsi’s in Rwanda door landgenoten die net zo’n donkere huidskleur hadden als zij, de Hutu’s, is velen van ons bijgebleven. Het is net zo raadselachtig als dat de Engelsen de bevolking in Ierland, even blank als zij zelf, met hun macht tijden lang hebben onderdrukt. Het zijn voorbeelden uit onze gezamenlijke geschiedenis. Die zouden kunnen suggereren dat de aarde niet geschikt is voor samenleven in vrede en rechtvaardigheid. De vraag is of we die gedachte volgen of nog altijd durven geloven in het koninkrijk van God. Of we zien dat er ook de kans is om van de fouten van vroeger te leren.

 

R.J. Bakker

 

 Reageren? e-mail:

Column Dienstbaarheid

17 mei 2020

Jean Paul Kruk

 DIENSTBAARHEID

 

”Ïk besta in de ogen van de ander” (Dirk de Wachter)

Als er iets is wat we hebben gezien in de afgelopen maanden, is het hoeveel de ander en ik voor elkaar betekenen.

Coronavirus en crisis Associaties met de zwarte Dood, de Pest, met elkaar verhalen vertellen: Decamerone. Een Intelligente lockdown”, 7, 8 weken lang. Thuisonderwijs, fitness en werken. Een nieuwe corona-taal (latijn: corona=krans) met woorden zoals ‘coronakapsel’, ‘quarantinderen’ en ‘raamdez-vous’. We vierden 75 jaar vrijheid thuis. Genoten van een internationale songfestivalshow voor het geannuleerde Eurovisie Songfestival 2020 (thema: ’open up’) in Rotterdam, Nederland. ‘Eurovision : Europe shine a light’ inclusief Duncan Laurence, Ilse de Lange en clips van 41 artiesten met persoonlijke boodschappen live vanaf het Mediapark in Hilversum, Nederland.

Januskop Deze crisis heeft twee gezichten: angst, onzekerheid, verdriet, verlies (geliefden, baan, omzet etc), maar het is ook een uitdaging, biedt perspectief, kansen, presenteert creativiteit en veerkracht anderzijds. Een lesje in nederigheid, maar evenzeer in dienstbaarheid: van alle kanten komen er hulpvragen en bieden professionals en vrijwilligers praktische hulp aan. Zoals het platform # niet_alleen. Ook kerken en christenen nemen hun verantwoordelijkheid.In navolging van Jezus, die niet kwam om te heersen, maar om te dienen. Zo zijn er verbondenheid, solidariteit en saamhorigheid met elkaar om deze crisis draaglijker te maken. Chapeau voor onze zorgverleners en allen die hun bijdrage leverden om een voor velen, zeker ook ouderen, fysiek en verstandelijk beperkten en andere kwetsbare groepen, heel moeilijke tijd, goed door te komen!.

Zelfreflectie. Het besef van wat de zin, van de meerwaarde van het leven is, diep doorgedrongen tot in de haarvaten van onze samenleving. Omzien naar, zorg, aandacht voor en toewijding aan elkaar. Medemenselijkheid: Er zijn voor anderen met (opr)echte betrokkenheid vanuit het hart.

Routekaart. Versoepelen van de coronamaatregelen. Exit-strategie. “Voorzichtigheid nu is beter dan spijt achteraf”, volgens minister-president Mark Rutte. Geleidelijk ging onze samenleving met ingang van 11 mei j.l. weer open, Hopelijk met een goed gevolg, de komende maanden.

We omarmen de lichtpuntjes: er is licht aan het einde van de tunnel. Er gloort hoop. Liefde heelt, verbindt.

Dít virus, van de liefde, verspreiden, deze taal, van de liefde, spreken, dát is onze opdracht, onze missie, als christenen.

We bestaan in de ogen van de ander, bij de gratie van God.

 

 Jean-Paul Kruk

 

Reageren? e-mail: